شورای عالی مقابله و پیشگیری از جرائم پولشویی، چارچوب ارائه غیرحضوری خدمات پایه در بازار سرمایه را تصویب کرده است. این نوشته مهمترین قیدهای عملیاتی آن را مرور میکند.
دستورالعمل حدود و چگونگی ارائه غیرحضوری خدمات پایه به اربابرجوع در بازار سرمایه، در پنجاهوپنجمین جلسه شورای عالی مقابله و پیشگیری از جرائم پولشویی و تأمین مالی تروریسم مورخ ۱۴۰۴/۰۸/۰۶ تصویب شد. مبنای آن، تصویبنامه شماره ۱۳۹۹۳۰/ت۵۸۴۸۴ مورخ ۱۳۹۹/۱۲/۰۲ هیئت وزیران موضوع اصلاح تبصره ۳ ماده ۹۱ آییننامه اجرایی ماده ۱۴ است.
مخاطب آن، کلیه ارائهدهندگان خدمات در بازار سرمایه است؛ از بورسها و بازارهای خارج از بورس تا کانونها و شرکت سپردهگذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه.
شناسایی پیش از خدمت، نه همزمان با آن
شخص مشمول مکلف است پیش از ارائه غیرحضوری خدمات پایه، نسبت به شناسایی اربابرجوع مطابق الزامات و مقررات مربوط اقدام کند. برای شخص حقوقی، شناسایی غیرحضوری مستلزم احراز هویت فرد یا افرادی است که به موجب اساسنامه یا ضوابط مربوط، دارنده امضای مجاز شخص حقوقیاند.
ابزار زیستسنجی و مفهوم «فرد زنده»
دستورالعمل، ابزار زیستسنجی (بیومتریک) را روشی برای شناسایی و احراز هویت تعریف کرده که در آن از روشهای خودکار تأیید یا شناخت هویت یک فرد زنده بر اساس ویژگیهای زیستی، فیزیولوژیکی یا رفتاری استفاده میشود؛ نظیر اثر انگشت، تصاویر صورت، عنبیه، تشخیص صدا و هندسه دست.
قید «فرد زنده» تصادفی نیست. تشخیص زندهبودن، همان چیزی است که مانع استفاده از عکس یا ویدیوی ضبطشده در فرآیند احراز هویت میشود و در ارزیابی هر راهکار غیرحضوری باید جدی گرفته شود.
در کنار آن، «عوامل ثبت هویت» تعریف شدهاند: عواملی که شخص مشمول از طریق اتکا به آنها از تطابق هویت متقاضی دریافت غیرحضوری خدمات پایه با هویت اربابرجوع مورد نظر اطمینان حاصل میکند.
اربابرجوعی که قبلاً احراز هویت شده
برای اربابرجوعی که پیشتر بهصورت غیرحضوری احراز هویت شده است، ارائه خدمات پایه جدید صرفاً با بهکارگیری یکی از ابزارهای زیستسنجی به همراه یکی دیگر از عوامل ثبت هویت انجام میشود. این یعنی احراز هویت اولیه، مجوز دائمی برای همه خدمات بعدی نیست.
قیدهای حساب بانکی
دستورالعمل در این بخش صریح است:
- حساب بانکی معرفیشده از سوی اربابرجوع صرفاً باید به نام وی باشد و پذیرش هر نوع حساب بانکی دیگر، اعم از حساب مشترک میان اربابرجوع و اشخاص دیگر، ممنوع است؛
- شخص مشمول مکلف است وجوه پرداختی به اربابرجوع را صرفاً به حساب بانکی به نام وی واریز کند.
برای پشتیبانی از این کنترل، بانک مرکزی موظف شده سرویس تطبیق مشخصات هویتی صاحب حساب و ابزار پرداخت او — از جمله انطباق شماره ملی یا شناسه ملی صاحب حساب با مشخصات مندرج در ابزارهای پرداخت — را برای اشخاص مشمول برقرار کند. سایر روشهای پرداخت با تأیید مرکز اطلاعات مالی معتبر خواهد بود.
ممنوعیت در مورد اربابرجوع محجور
ارائه غیرحضوری خدمات پایه به اربابرجوع محجور، در صورت احراز حجر، توسط شخص مشمول ممنوع است. اگر مطابق قانون دریافت غیرحضوری خدمات پایه توسط اربابرجوع محجور به وسیله ولی قهری یا قائممقام قانونی وی امکانپذیر باشد، موضوع از شمول این ماده خارج است.
زیرساختهای مورد اتکا
شخص مشمول مکلف است رویههای احراز هویت غیرحضوری را از طریق زیرساختهای الکترونیکی، از جمله سامانه جامع اطلاعات مشتریان (سجام) یا سایر سامانههای مورد تأیید سازمان، انجام دهد و از ارائه اطلاعات هویتی توسط متقاضی بر اساس سازوکار ابلاغی اطمینان حاصل کند.
جمعبندی
ارائه غیرحضوری خدمات، تجربه مشتری را ساده میکند اما بار کنترلی را از شعبه به سامانه منتقل میکند. هر قیدی که در بالا آمد — زندهبودن فرد، تکنامی حساب، محدودیت محجور — باید در نرمافزار اعمال شود، نه در دستورالعمل داخلی. کنترلی که فقط روی کاغذ است، در ممیزی قابل اثبات نیست.
این کنترلها در سامانه مبارزه با پولشویی بازار سرمایه دادمان بهصورت قاعده سیستمی اعمال میشوند، نه رویه دستی.
این نوشته صرفاً جنبه اطلاعرسانی دارد و جایگزین متن رسمی دستورالعمل نیست.
میخواهید ببینید این الزامات در عمل چگونه اجرا میشوند؟
بازگشت به فهرست مقالات مقالات بازار سرمایه
