«شناسایی ساده» در گفتوگوهای روزمره اغلب بهمعنای «کار کمتر» به کار میرود. در متن آییننامه اما یک استثنای مشروط است که هم پیششرط دارد و هم باید به تأیید نهاد ناظر برسد.
ماده ۵۲ آییننامه اجرایی ماده ۱۴ (اصلاحی ۱۴۰۴/۰۷/۲۷) مؤسسات مالی و صرافیها را مکلف میکند فرآیندها و رویههای شناسایی مقتضی — شامل شناسایی ساده، معمول و مضاعف — را بهگونهای سامان دهند که حین اخذ اطلاعات کافی در آغاز تعامل کاری و نیز در طول آن، ارزیابی ریسک و اتخاذ رویهٔ متناسب ممکن شود. سه سطح، سه درجه از یک کار نیستند؛ سه رویهٔ متفاوت با شرایط ورود متفاوتاند.
شناسایی ساده: استثنایی که پیششرط دارد
ماده ۵۳ (اصلاحی ۱۴۰۴/۰۷/۲۷) دو قید روی این سطح میگذارد. اول اینکه اکتفا به رویههای شناسایی ساده تنها پس از انجام یک ارزیابی جامع ریسک ممکن است. دوم اینکه فقط در مواردی مجاز است که ریسک تعاملات کاری پایین ارزیابی شود؛ در سایر موارد، شناسایی معمول یا مضاعف الزامی است.
قید سومی هم در تبصرهٔ همان ماده آمده که در عمل بیشترین اثر را دارد: مؤسسات مکلفاند مصادیق آن دسته از تعاملات کاری که شناسایی ساده روی آنها اجرا میشود را به تأیید دستگاههای متولی نظارت برسانند. یعنی فهرست موارد مشمول شناسایی ساده، سندی است که باید بیرون از مؤسسه تأیید شود، نه رویهای که واحد تطبیق بهتنهایی تعریف کند.
تدابیر سهلگیرانه چه هستند
ماده ۵۴ (اصلاحی ۱۴۰۴/۰۷/۲۷) روشن میکند «سهلگیرانه» یعنی چه — و بههمان اندازه روشن میکند یعنی چه نیست: این تدابیر «نباید ناقض سایر مقررات مبارزه با پولشویی و تأمین مالی تروریسم باشد». دو نمونهای که ماده میشمارد:
- کاهش تعداد دفعات بهروزرسانی اطلاعات شناسایی اربابرجوع
- کاهش میزان پایش مستمر و بررسی موشکافانهٔ تراکنشها بر اساس سطح فعالیت مورد انتظار اربابرجوع
توجه کنید که هیچکدام «حذف» نیست؛ هر دو «کاهش» است. شناسایی ساده، نبودِ شناسایی نیست.
شناسایی معمول: پیشفرض
هر تعاملی که در دستهٔ کمریسکِ تأییدشده نیفتد و مصداق ریسک بالا هم نباشد، مشمول شناسایی معمول است. اطلاعات مورد نیاز در این سطح دستکم شامل این موارد است: نوع شخص (حقیقی یا حقوقی)، تابعیت، منطقهٔ جغرافیایی محل سکونت و اقامت قانونی، مبدأ و مقصد مورد انتظار تراکنشها، شغل و نوع فعالیت، میزان درآمد و منابع اموال، خدمات مورد تقاضا، هدف از افتتاح حساب یا ایجاد تعامل کاری، استفادهٔ مستقیم یا باواسطه از خدمات، و اینکه خدمت حضوری دریافت میشود یا غیرحضوری.
این فهرست تصادفی نیست: هر قلم آن ورودی یکی از معیارهای امتیاز ریسک است. اگر در فرم افتتاح حساب جمعآوری نشود، ارزیابی ریسک ورودی کم دارد.
شناسایی مضاعف: شش مصداق الزامی
ماده ۷۷ (اصلاحی ۱۴۰۴/۰۷/۲۷) مؤسسات را مکلف میکند در مواردی که ریسک تعاملات کاری بالا ارزیابی میشود، رویهها و اقدامات شناسایی مضاعف را اتخاذ کنند. تبصرهٔ آن حداقل شش مصداق را برمیشمارد:
- تعامل با اشخاص حقیقی و حقوقی — از جمله مؤسسات مالی و اعتباری — که مطابق اعلام مراجع بینالمللی ریسک بالاتری دارند و پس از تأیید شورای عالی امنیت ملی
- مواردی که ذینفع بیمهٔ عمر، شخص حقوقی، یا ذینفع ترتیبات حقوقی در میان است
- حسابهای کارگزاری خارجی
- ارائهٔ خدمات بانکداری اختصاصی
- ارائهٔ خدمات پایه به اشخاص دارای ریسک سیاسی
- تراکنشهای غیرمعمول یا الگوهای تراکنش غیرمعمول که هدف قانونی یا اقتصادی مشخصی ندارند
مصداق ششم تنها موردی است که از داده استخراج میشود، نه از پروندهٔ مشتری. یعنی بدون موتور قواعد و تحلیل الگوی تراکنش، نمیتوان تشخیص داد کدام تعامل مشمول شناسایی مضاعف شده است.
اشخاص سیاسی خارجی: لایهای فراتر
ماده ۹ مکرر (الحاقی ۱۴۰۴/۰۷/۲۷) برای اشخاص سیاسی خارجی — چه اربابرجوع باشند و چه مالک واقعی — علاوه بر شناسایی معمول سه تدبیر اضافه میکند: کسب اطلاع کافی از منبع و منشأ وجوه، پایش دقیق و مستمر تراکنشها برای اطمینان از انطباق آنها با اطلاعات بهدستآمده، و اخذ تأییدیهٔ مدیریت ارشد برای شروع و تداوم تعامل کاری با ریسک بالا.
تبصره ۱ همان ماده حکم روشنی دارد: در مواردی که شناسایی مقتضی بر اساس این تدابیر میسر نیست، مؤسسه باید از برقراری هرگونه تعامل کاری اجتناب کند.
آنچه این سه سطح برای سامانه معنا میکند
اگر سه سطح شناسایی در سامانه پیاده نشده باشد، در عمل همهچیز به شناسایی معمول تقلیل پیدا میکند — که هم برای موارد کمریسک هزینهساز است و هم برای موارد پرریسک ناکافی. پیادهسازی درست یعنی: امتیاز ریسک بهصورت خودکار سطح شناسایی را تعیین کند، مصادیق تأییدشدهٔ شناسایی ساده در سامانه ثبت و قابل ممیزی باشد، شش مصداق ماده ۷۷ بهصورت قاعده اعمال شود، و تأییدیهٔ مدیریت ارشد برای موارد پرریسک یک گام گردش کار باشد نه یک امضای کاغذی.
چارچوب ارزیابی ریسکی که این سه سطح از آن بیرون میآید را در رویکرد مبتنی بر ریسک و تصویر کامل چرخهٔ تطبیق را در راهنمای جامع مبارزه با پولشویی آوردهایم.
این نوشته صرفاً جنبه اطلاعرسانی دارد و جایگزین متن رسمی آییننامه نیست.
میخواهید ببینید این الزامات در عمل چگونه اجرا میشوند؟
بازگشت به فهرست مقالات مقالات شناسایی مشتری
